و جوابش را نداد و برخاست و مجلس به هم خورد . . . » . « 1 » سپس صاحب روضات مىنويسد : « . . . چنان‌كه شبيه به اين خيانت از نجم الدّين على بن عمر معروف به دبيران صاحب كتاب شمسيه در منطق و كتاب حكمة العين و كتاب جامع الدقائق هم نقل شده است » . « 2 » و مىتوان از اين حكايات پى برد كه مركزيت علمى و شخصيت سياسى طوسى سبب شده بود كه يك عده حسود نسبت به او سعايت كنند تا جاى او را بگيرند . آراء خواجه نصير الدّين طوسى ملقب شدن خواجه به محقق و استاد البشر از روى گزافه‌گويى و نيز از روى مبالغه نبود ، كه مردم عادت دارند بدون اندازه‌گيرى و حساب دربارهء افراد مشهور روا دارند ، بلكه اين القاب در نتيجهء مقام علمى و قدرت فكرى و رسيدن او به آخرين حدود ممكن در علوم و فلسفه بوده است ، به‌علاوه وى خصوصيتى دارد و آن اين است كه آراء و نظريات فلسفى او رنگ جديد و پيشرفته‌اى داشت ، و از ته‌نشين‌شده‌هاى افكار يونانى و فلاسفهء ديگر نبود ، و فكر آزاد خود او در علوم و فلسفه به او شخصيتى مخصوص داده است ، كه اثرش در قرن‌هاى بعد از او باقى مانده و مورد استفاده قرار گرفته است ، لذا مىبينيم كه كتاب‌هاى رياضى و فلكى و فلسفى او را فلاسفهء متأخر در قلب خود جاى داده و شرح‌ها و حاشيه‌هايى بر آنها نوشته‌اند ، و متفكران قرون بعد از او آنها را مورد بررسى دقيق و توضيح قرار داده‌اند و همين سرّ عظمت و كليد شخصيت اوست . استاد طوقان مىگويد : « هنگامى عظمت اين مرد و اثرش در تاريخ افكار

--> ( 1 ) . روضات الجنات . ( 2 ) . همان .